De toepassing van de Milieukostenindicator is binnen de Nederlandse GWW-sector al jaren in ontwikkeling. Rijkswaterstaat, provincies, gemeenten en waterschappen gebruiken MKI steeds vaker om milieu-impact mee te nemen in ontwerpen en aanbestedingen.

Tot nu toe gebeurt dat voor veel opdrachtgevers vrijwillig. Daar komt verandering in.

Het kabinet werkt aan wettelijke milieuprestatie-eisen voor aanbestedingen van grond-, weg- en waterbouwwerken. Het wetsvoorstel ligt inmiddels bij de Tweede Kamer. Daarnaast is in de zomer van 2026 een concept-AMvB geconsulteerd waarin een verdere uitwerking van de regels staat.

De ambitie van het Rijk is om vanaf 2027 meer uniformiteit te creëren in de manier waarop publieke opdrachtgevers de milieu-impact van GWW-projecten meewegen.

Maar betekent dit dat iedere gemeente vanaf 1 januari 2027 verplicht MKI moet toepassen?

Het korte antwoord is: nog niet zonder voorbehoud.

De regelgeving is op het moment van schrijven nog niet definitief. Wel is inmiddels duidelijk welke richting het Rijk op wil en kunnen opdrachtgevers zich daar nu al op voorbereiden.

Wat is er op dit moment verplicht?

Op dit moment is het meenemen van MKI in GWW-aanbestedingen voor veel publieke opdrachtgevers nog vrijwillig. PIANOo vermeldt expliciet dat de wettelijke verplichtingen nog niet definitief zijn en dat MKI nu al vrijwillig als gunningscriterium kan worden toegepast.

Dat betekent niet dat MKI nieuw is.

Binnen de GWW wordt de methodiek al op grote schaal gebruikt om:

• materialen te vergelijken;
• ontwerpvarianten door te rekenen;
• milieuprestaties als eis op te nemen;
• inschrijvers te belonen voor een lagere milieu-impact;
• gerealiseerde prestaties na uitvoering te controleren.

De mogelijke nieuwe regelgeving moet vooral zorgen dat publieke opdrachtgevers dit op een meer uniforme manier gaan doen.

Wat stelt de nieuwe MKI-wetgeving voor?

Het wetsvoorstel voor milieuprestatie-eisen in de GWW bevat twee belangrijke vormen van sturing.

1. Maximale milieuprestatie voor bepaalde producten

Publieke opdrachtgevers moeten volgens het voorstel bij aanbestedingen milieuprestatie-eisen stellen aan aangewezen, milieubelastende producten en materialen die in het werk worden toegepast.

In de in 2026 geconsulteerde AMvB wordt dit concreter gemaakt. Daarin wordt voorgesteld maximale MKI-waarden te stellen voor bepaalde vormen en mengsels van asfalt en beton. De exacte grenswaarden moeten later in een ministeriële regeling worden vastgelegd.

Het principe is eenvoudig: producten die boven de toegestane milieu-impact uitkomen, voldoen niet aan de technische specificatie.

Daarmee verandert MKI van alleen een middel om betere prestaties te belonen in een instrument waarmee ook een minimale milieuprestatie kan worden afgedwongen.

2. MKI meenemen als gunningscriterium bij grotere werken

Het tweede onderdeel gaat over de milieu-impact van het complete GWW-werk.

Voor opdrachten boven een nader bepaalde grens moeten opdrachtgevers volgens het voorstel de milieuprestatie meewegen bij een aanbesteding op basis van de beste prijs-kwaliteitverhouding.

De concept-AMvB koppelt dit aan opdrachten boven de Europese aanbestedingsgrens. Inschrijvers moeten daarbij de MKI van het GWW-werk aantonen.

Een inschrijver met een lagere project-MKI kan daarmee een voordeel krijgen bij de gunning.

Is 1 januari 2027 al definitief?

Nee.

De Rijksoverheid communiceert de ambitie om de nieuwe eisen vanaf 1 januari 2027 toe te passen. Tegelijkertijd is de wet op het moment van schrijven nog in behandeling en bepaalt het wetsvoorstel dat de daadwerkelijke inwerkingtreding via een koninklijk besluit wordt vastgesteld.

Voor opdrachtgevers is dat onderscheid belangrijk.

Het is verstandig om 2027 als voorbereidingsjaar en beoogd invoeringsmoment serieus te nemen, maar niet om intern al te communiceren dat alle voorgestelde regels definitief vaststaan.

Voor wie zijn de regels relevant?

De voorgestelde regels zijn met name relevant voor publieke opdrachtgevers en speciale-sectorbedrijven die GWW-werken aanbesteden.

Denk aan:

• gemeenten;
• provincies;
• waterschappen;
• Rijkswaterstaat;
• andere publieke infrabeheerders;
• speciale-sectorbedrijven.

Daarnaast hebben de regels gevolgen voor aannemers, producenten, leveranciers, ingenieursbureaus en andere partijen die betrokken zijn bij het ontwerpen en realiseren van GWW-werken.

Wat betekent dit voor gemeenten?

Voor gemeenten is de verandering aanzienlijk.

Grote rijksopdrachtgevers en verschillende provincies hebben al ruime ervaring met het toepassen van MKI. Bij gemeenten verschilt het kennisniveau veel sterker.

De ene gemeente gebruikt MKI al in RAW-aanbestedingen, terwijl een andere organisatie nog moet bepalen hoe MKI past binnen inkoop, projecten en duurzaamheidsbeleid.

Juist daarom is het verstandig niet te wachten op de definitieve ingangsdatum.

Een gemeente die pas begint met het ontwikkelen van kennis wanneer de regelgeving van kracht wordt, moet in korte tijd veel processen tegelijk aanpassen.

Denk aan:

• interne kennis over LCA en MKI;
• contractdocumenten;
• referentieberekeningen;
• gunningsmethodieken;
• beoordeling van inschrijvingen;
• controle tijdens uitvoering;
• vastlegging van gerealiseerde prestaties.

Eco Monitor begeleidt binnen MKI onder de knie in de provincie Utrecht gemeenten en waterschappen bij precies deze ontwikkeling: van kennismaken met MKI tot experimenteren en daadwerkelijk werken met MKI.

MKI gaat verder dan een extra eis in het bestek

Een risico bij nieuwe regelgeving is dat organisaties MKI vooral als administratieve verplichting gaan zien. Dat doet geen recht aan de mogelijkheden van het instrument.

Een MKI-berekening kan al vóór de aanbesteding worden gebruikt om verschillende oplossingen te vergelijken. Juist in de ontwerpfase is vaak nog veel ruimte om materiaalgebruik, hoeveelheden, levensduur en uitvoeringsmethoden te beïnvloeden.

Daarmee kan MKI antwoord geven op een veel interessantere vraag dan alleen:

“Voldoet ons project aan de norm?”

De betere vraag is:

“Waar kunnen we de milieu-impact van dit project aantoonbaar verlagen?”

Wat verandert er daarnaast in 2027?

Naast de voorgenomen wetgeving speelt nog een andere belangrijke ontwikkeling: de overgang naar de A2-weegset.

Rijkswaterstaat heeft aangekondigd dat voor projecten die vanaf 2027 door Rijkswaterstaat op TenderNed worden gepubliceerd de Europese A2-weegset wordt toegepast. Deze bevat meer milieu-impactcategorieën dan de eerdere A1-weegset.

Rijkswaterstaat waarschuwt dat MKI-waarden hierdoor gemiddeld aanzienlijk kunnen veranderen en dat oude en nieuwe waarden niet zonder meer één op één vergelijkbaar zijn. Vanuit Eco Monitor is hier ook al eerder een artikel over geschreven: Update overgang Set A1 > Set A2

Dit staat los van de nieuwe wettelijke verplichtingen, maar beide veranderingen komen in dezelfde periode samen.

Dat maakt het extra belangrijk om bij een MKI-aanbesteding altijd duidelijk vast te leggen:

• welke bepalingsmethode wordt toegepast;
• welke dataset wordt gebruikt;
• welke weegset geldt;
• welke versie van het rekeninstrument wordt gebruikt;
• welke projectgrenzen worden gehanteerd.

Moet u nu al met MKI beginnen?

Voor veel organisaties is het antwoord ja.

Niet omdat iedere voorgestelde wettelijke verplichting al vaststaat, maar omdat MKI alleen goed werkt wanneer kennis, processen en documenten op elkaar aansluiten.

Beginnen met een pilot is daarom vaak verstandiger dan wachten tot een verplichting ingaat. Selecteer bijvoorbeeld één geschikt GWW-project en gebruik dit om ervaring op te doen met:

1. het vaststellen van de scope;
2. het maken van een referentie-MKI;
3. het opnemen van duidelijke spelregels;
4. het bepalen van een stimulerende weging;
5. het vergelijken van inschrijvingen;
6. het controleren van de MKI tijdens en na uitvoering.

De ervaring uit zo’n project kan vervolgens worden gebruikt om te beoordelen wat het nu precies inhoudt en om een uniforme aanpak voor de hele organisatie te ontwikkelen.

Van verplichting naar sturingsinstrument

De mogelijke MKI-verplichting vanaf 2027 is voor publieke opdrachtgevers een belangrijke ontwikkeling. Maar organisaties die alleen proberen aan de minimale wettelijke eisen te voldoen, laten kansen liggen.

MKI kan juist helpen om duurzaamheidsambities te vertalen naar meetbare keuzes. Niet alleen tijdens de aanbesteding, maar vanaf ontwerp tot beheer en monitoring.

Eco Monitor ondersteunt gemeenten, provincies en waterschappen bij het praktisch toepassen van LCA en MKI. Van opleiding en referentieberekening tot aanbesteding, verificatie en inzicht in gerealiseerde milieu-impact.

Wilt u weten wat de ontwikkelingen rond MKI betekenen voor uw organisatie? Neem contact op met Eco Monitor of bekijk onze diensten rond opleiden en aanbesteden met MKI.